O Uchrüter heis i Ortsnäme gschafft

Zu de tröischte Kreature vo de Bure ghört ds Gjät. Blacke u Dischtle sy würklech tröi.

Me fingt luschtigerwys gar nid so viu settig Ortsnäme. Klar isch aber, dass die cheibe Uchrüter nid grad nöi sy. Im Hochwaudbuech vor Gmein Äschlismatt isch bereits 1433 «blacken hüttlen» notiert worde, wo ir Neechi vor Toregg, Flüehli, isch gläge. Das «blacken hüttlÿ» wird o no imene Dokumänt vo 1585 erwähnt; hüt isch es offebar nümme gebrüchlech. 

No lebändig isch hingäge «Blackeschwand». Eso heisst es Bord miteme Stau öschtlech vo Sörebärg. Hüt sygi dr Ortsname
«Bödilischilt» aber glöifiger. 

I dr Gmein Eggiwiu fingt me grad es paar Ortsnäme mit däm Chrut: «Blackere», «ober Blackere», «oberst Blackere» u no «Blackereweid». Zerschmau toucht die Bezeichnig ir Amtsrächnig usem Jahr 1788 uf.  

Blacke wachse uf guet gnährte, fette Böde u wäge däm gseht me se o viu um Stäu ume. Villech sy d Äupler wäge däm uf d Idee cho, die Blacke irgendwie z nutze. Dr Schwyzer Botaniker Heinrich Brockmann-Jerosch (1879–1939) schrybt, dass
d Blacke aube ghacket, kochet
u de Söi syge gfueret worde. 

Ortsnäme, wo uf d Dischtle zrügg gö, hani nume grad eine gfunge u dä isch o nümme in Gebruch – «Heimeli» tönt haut scho weniger stachelig aus
«Distelhüsli». 

Im Äntlibuech isch dr Familie-name Distel no rächt verbreitet. Wie dä entstange isch, isch nid ganz klar. Lutem schwyzerdütsche Wörterbuech Idiotikon gits zwo Müglechkeite – u die gö zimli wyt usenang: Erschtens chönnts e Übername für ne ghässegi, chratzbürschtegi Person sy u zwöitens e Churzform vom Pärsonename Baptist. Das Wort bedütet ja «Töifer» u isch viu im Bezug ufe Johannes dr Töifer brucht worde.

Wär einisch i ne Dischtle ghocket isch, weiss wie die Dorne weh tüe. «Dornacher» gits im Gebiet vor «Wuche-Zytig» grad drümau: z Schüpfheim, z Chonufinge u im Eggiwiu. Dr Ursprung vo dene Bezeichnige sy augemein Pflanze mit Dorne (auso nid nume Dischtle) oder es isch e tendenzieu abwärtendi Bezeichnig für nes Stück Land gsy. Dr Dornacher im Eggiwiu isch übrigens grad näb dr Blackere – so schliesst sech dr Kreis. Villech gits de i 200 Jahr e Neophyte-Matte!

21.10.2021 :: Bruno Zürcher (zue)

Weitere Artikel